Is de omgang van deze stad met kansspelen nieuw, of gewoon een oud patroon?

De manier waarop Geraardsbergen vandaag met kansspelen omgaat, lijkt op het eerste gezicht modern: vergunningen, duidelijke regels en toezicht bepalen wat wel en niet mag. Toch roept dat een interessantere vraag op. Is die gereguleerde omgang werkelijk iets van deze tijd, of sluit ze aan bij een veel ouder patroon?

Om dat te beoordelen, kijken we niet alleen naar het huidige beleid. Ook middeleeuwse bronnen en eeuwenoude lokale tradities geven iets prijs over de plaats van toeval, risico en ritueel in deze regio. Drie verschillende aanwijzingen vormen zo samen de basis voor een antwoord dat pas aan het einde echt duidelijk wordt.

Bewijs één, de middeleeuwse dobbelschool

Dobbelen was in de middeleeuwen bepaald geen onschuldig tijdverdrijf. In de Lage Landen gold het in de veertiende en vijftiende eeuw als een hardnekkige volksondeugd. Stadsbesturen probeerden het spel geregeld aan banden te leggen, soms zelfs wanneer er binnenshuis werd gespeeld. Tegelijk zegt juist die stroom aan verboden iets over hoe populair het was. Ook aan adellijke hoven werd volop gedobbeld. Oude rentmeestersrekeningen laten zelfs zien hoeveel vorsten en edelen bij het dobbelen konden verliezen.

Opvallend is dat middeleeuwse regels niet ieder spel over één kam schoren. Spelen waarbij de uitkomst vooral door toeval werd bepaald, kregen veel sneller een verbod. Worstelen, bal- en steenwerpen, springen, hardlopen en ook schaken werden doorgaans anders behandeld, zolang ze niet op een verboden moment of plaats plaatsvonden.

Er is bovendien een opvallende link met Geraardsbergen zelf. Een handschrift dat rond 1460 wordt gedateerd, maakt spottend melding van een goedgeklede dobbelaar als iets wat je zelden zag. Dat bewijst geen lokale dobbelschool, maar wel dat de reputatie van het spel ook in Geraardsbergse bronnen doorklinkt. Het fenomeen stond hier dus bepaald niet buiten de leefwereld.

Bewijs twee, het huidige regelgevend kader van de stad zelf

Wie vandaag naar de regels in Geraardsbergen kijkt, ziet hoe precies het kansspelaanbod is afgebakend. De stad heeft er zelfs een aparte pagina over. In vergunde speelautomatenhallen zijn alleen automatische versies van blackjack, paardenweddenschappen, dobbelspelen, poker en roulette toegestaan. Per zaak geldt een maximum van dertig toestellen. Manuele varianten, waarbij bijvoorbeeld een dealer het spel leidt, zijn daar verboden.

Ook cafés krijgen duidelijke grenzen mee. Daar mogen alleen elektrische Bingo- of One-balltoestellen staan, maximaal twee per zaak. Voor de vereiste vergunning klasse C moet bovendien een advies van de burgemeester worden toegevoegd waaruit blijkt dat de uitbater aan de wettelijke voorwaarden voldoet. Voor de exploitatie zelf is een vergunning van de Kansspelcommissie nodig.

Dat lokale kader zegt alleen iets over fysieke zaken in de stad. Online kansspelen vallen daar niet onder, maar worden op nationaal niveau geregeld door de Kansspelcommissie. Daardoor is live blackjack met een echte dealer online geen uitzondering op het gemeentelijke verbod, maar onderdeel van een andere gereguleerde categorie. Binnen dat nationale stelsel vallen bijvoorbeeld de live blackjacktafels van Starcasino.

Juist dat onderscheid laat zien hoe uitgewerkt de huidige omgang met kansspelen is: lokaal streng afgebakend, online afzonderlijk gereguleerd.

Bewijs drie, twee UNESCO-tradities gebouwd rond toeval en ritueel

Ook buiten het formele kansspelaanbod is in Geraardsbergen een oude omgang met toeval en ritueel zichtbaar. Het Krakelingenfeest en de Tonnekensbrand vormen samen een eeuwenoude traditie die sinds 2010 op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed staat. Tijdens Krakelingen worden op de Oudenberg duizenden ringvormige broodjes naar de menigte gegooid. Eén daarvan bevat een winnend lot voor een speciaal gemaakt gouden juweel.

Later die dag volgt de Tonnekensbrand. Bij het vallen van de avond wordt op dezelfde heuvel een houten ton in brand gestoken. Het ritueel markeert symbolisch het einde van de winter en de komst van de lente.

Die gebruiken zijn uiteraard geen kansspelen. Toch passen ze wel binnen dezelfde bredere lijn. Toeval, spanning en een eenmalig openbaar moment krijgen hier al eeuwen een plaats binnen het stadsleven. Het gaat steeds om iets dat ter plekke gebeurt en niet exact opnieuw kan worden beleefd. Daarmee vormen deze tradities een derde aanwijzing dat de manier waarop Geraardsbergen vandaag met kans en risico omgaat, niet volledig losstaat van oudere gewoonten in de stad.

Wat deze drie bewijsstukken samen tonen

Los van elkaar zeggen de drie voorbeelden maar een deel van het verhaal. Samen laten ze vooral zien hoe verschillend de omgang met kans en onzekerheid door de eeuwen heen is geweest. Wat ooit vooral werd verboden of ingeperkt, kreeg later andere vormen en duidelijke regels. Ook de lokale tradities passen in dat bredere beeld, zonder dat ze zelf iets met kansspelen te maken hebben.

Dat betekent niet dat al deze vormen hetzelfde zijn. Ze horen bij verschillende tijden en hebben ieder een andere functie. Toch loopt er één lijn doorheen. Geraardsbergen heeft door de eeuwen heen op verschillende manieren ruimte gemaakt voor kans, risico en gebeurtenissen waarvan de uitkomst niet volledig vastligt. Daardoor lijkt het huidige regelgevingskader eerder een nieuwe vorm van een ouder patroon dan iets wat volledig op zichzelf staat.

Conclusie

De huidige regelgeving rond kansspelen in Geraardsbergen is geen nieuwe uitzondering binnen de geschiedenis van de stad. Ze past juist in een patroon dat al eeuwen zichtbaar is, al veranderde de vorm daarvan voortdurend.

Waar kans en risico vroeger vooral werden verboden, begrensd of onderdeel waren van bredere gewoonten, gebeurt dat vandaag binnen een duidelijk wettelijk kader. Dat maakt de situatie van nu modern in uitvoering, maar niet in oorsprong. Van de middeleeuwse dobbelschool tot de speelautomatenhal van vandaag, van het verbod tot de vergunning: telkens vond de stad een nieuwe vorm voor datzelfde thema.